An Bradán san Fharraige

D’éirigh leis an mbradán na constaicí ar fad a sharú agus déanann sí a bealach isteach san fharraige.

 


  • eolas a chur ar shaolré an bhradáin ón uair a shroicheann sí an fharraige go dtí go bhfilleann sí ar a habhainn dúchais

 

     D’éirigh leis an mbradán constaicí an inbhir a shárú. Is brainlín anois í mar is eol dúinn ón gceacht deireanach. Luaitear a garmhéid agus a garmheáchan. Cuireann na páistí meáchan dhá rud i gcomparáid lena chéile (Féach Cárta Oibre 6A) chun tuiscint níos fearr a fháil ar an bhfás a thagann fúithi.

     Lig do na páistí turas an bhradáin a rianú. Cabhróidh sé seo leo tuiscint a fháil ar an achar fada a bhíonn i gceist. D’fhéadfadh an bradán taisteal chomh fada leis an nGraonlainn nó na hOileán Fharó nó chomh fada leis an Iorua fiú. Bhainfeadh na páistí taitneamh as fad an aistir a thomhas.

     Luaitear an bia a itheann an bradán san fharraige. Beathaíonn sí í féin ar ribe róibéis agus ar éisc bheaga.

    
Is iomaí namhaid a bhíonn ag an mbradán san fharraige – míolta móra, rónta agus iascairí ina measc.

     Tugtar “Liathán” ar an mbradán a chaitheann geimhreadh amháin ar a laghad ar an bhfarraige. Ciallaíonn sé seo go bhfágann an bradán an abhainn i Mí Aibreáin agus go gcaitheann sí an geimhreadh agus an t-earrach san fharraige. Filleann sí ar an abhainn sa samhradh, tar éis di tuairim is ceithre mhí dhéag a chaitheamh sa mhuir. Meánn an liathán idir dhá chileagram agus dhá chileagram go leith ag an staid seo.

     Tugtar “Bradán Earraigh” ar an mbradán a fhágann an abhainn i mí Aibreáin agus a chaitheann dhá gheimhreadh ar an bhfarraige. Filleann siad ar an abhainn fiche mí níos déanaí. Is mó an bradán earraigh ná an liathán – bíonn breis is trí chileagram go leith meáchán sa bhradán earraigh.

     Iarr ar na páistí na céimeanna éagsúla i saolré an bhradáin a chur in ord.
Foghlaimíonn siad conas mar a chabhraíonn duaithníonn an bhradáin chun í féin a chosaint ar a naimhde.

     Déanann siad iontas den chaoi gur féidir leis an mbradán a bealach a dhéanamh ar ais ar an abhainn inar rugadh í. Lena boladh is cosúil a rianaíonn sí a limistéar féin.
Luaitear an duaithníocht arís mar áis chosanta don bhradán.

     Tagann deireadh leis an tsaolré nuair a sceitheann an bradán. Téann an bradán Atlantach isteach san inbhear arís ar a bealach ar ais go dtí a leaba sceite. Is anseo arís a théann sí i dtaithí ar an athrú ón sáile go dtí fionnuisce.

     Sula bhfágann sí an fharraige déanann sí troscadh agus ní itheann sí tada arís go bhfilleann sí ar an bhfarraige. Titeann a cuid fiacla amach, crapann a bolg agus a putóg agus ní féidir léi bia a dhíleá.

     Ní thagann slán ach timpeall 1% d’uibheacha an bhradáin leis an turas chun na farraige mar bhrainlíní a dhéanamh. Agus ní éiríonn ach le idir 5% agus 10% díobh siúd filleadh ar a n-abhainn dúchais.(Deich míle ubh – 100 brainlín– 5?10 iasc fásta ag sceitheadh)

     Léirítear na figiúirí seo go soiléir ar an eangach ar Chárta Oibre 6c.


AG DEIREADH AN CHEACHTA, BA CHÓIR GO MBEADH AN T-EOLAS SEO AG NA PÁISTÍ:

  • Déanann an bradán a lán taistil i rith a shaoil.
  • Is cuid de bhiashlabhra mara é an bradán.
  • Filleann an bradán ar a abhainn dúchais chun sceitheadh.
  • Ní éiríonn ach le fíorbheagán de na bradáin an tsaolré a chríochnú.

 

 

 

     Pléigh truailliú ola leis na páistí. Déan tagairt do dhoirteadh ola a tharla agus an dochar a rinneadh don timpeallacht. Léiríonn a leithéidí seo na hidirghaolmhaireachtaí a bhíonn i gceist i mbiashlabhra. Má bhaintear as an mbiashlabhra aon chineál amháin orgánach d’fhéadfadh sé cur as do chothromaíocht iomlán an bhiashlabhra.

     Bailigh eolas faoin doirteadh ola ón Prestige Tanker amach ó chósta na Spáinne i mí na Samhna, 2002 agus thart ar na hOileáin Galápagos sa bhliain 2002. Aimsigh na háiteanna sin san Atlas. D’fhéadfá eolas a bhailiú freisin faoi thubaiste Exxon Valdez.

An chéad cheacht eile