AN BRADÁN BAINEANN INA BRAINLÍN

Díríonn an chuid seo den scéal ar an mbradán agus í ina brainlín. Tá sí ar a bealach chun na farraige agus téann sí chomh fada le hinbhear na habhann.




  • turas an bhradáin isteach in inbhear na habhann a leanúint.
  • an difear idir sáile agus fíionnuisce a thuiscint.
  • eolas a chur ar na constaicí a bhíonn le sarú ag an mbrainlín sa chuid seo dá turas.

 

      Tugtar inbhear nó béal na habhann ar an áit a dtéann an abhainn isteach san fharraige. Bíonn cuid mhaith sáile measctha leis an bhfionnuisce in inbhear abhann, áit a mbíonn an taoide ag líonadh is ag trá. Bíonn cothaithigh shaibhre le fáil ag grinneall an inbhir. Iompraíonn an ghaoth, na taoidí agus an t-uisce te éadomhain san inbhear na cothaithigh sin go barr an uisce. Ciallaíonn sé seo gur gnáthóg shaibhir í an t-inbhear do go leor plandaí agus ainmhithe.
Tagann go leor athruithe ar an mbradán sa tréimhse seo.

    
Foghlaimíonn sí conas an méid salainn agus an méid uisce ina colainn a rialú. Tugtar “osmairialú” ar an bpróiseas seo. Caitheann sí an fuílleach salainn a dhíbirt as a collain agus a chinntiú ag an am céanna nach gcailleann sí an iomarca uisce. Goilleann sé seo ar na héisc agus ní bhíonn sé ar chumas gach éisc é a dhéanamh.

     D’fhoghlaim na páistí sa cheacht deireannach conas mar a d’athraigh an bradán ina brainlín (idir sé agus ocht seachtaine sula ndeachaigh sí ar imirce chun na farraige). Tá sí tar éis a bealach a dhéanamh síos an abhainn chun cúpla bliain a chaitheamh san fharraige. Dath airgid atá uirthi faoin am seo.

     Is áit ghnóthach í inbhear na habhann. Bíonn droichid, carr chlóis agus bóithre móra thart ar an inbhear. Is minic a bhíonn an t-uisce truaillithe ann de bharr eisilteach ó mhonarcha nó doirteadh ola. Cuireann a leithéidí seo isteach go mór ar ghnáthóg an bhradáin.
Má scaoiltear eisilteach isteach sa chuid uachtarach den abhainn truaillítear an abhainn ar fad síos go dtí an inbhear.

     Tá an timpeallacht faoi bhagairt ag dramhaíl ó mhonarchana, ag múnlach ó na bailte móra agus ag ola a éalaíonn ó longa agus ó bháid. Caithfear na haibhneacha a riaradh i gceart chun dul i ngleic leis an bhfadhb truaillithe agus chun an soláthar uisce a choinneáil glan.
     

     Is mór an tionchar a bhíonn ag athrú ar bith san inbhear ar an éiceachóras ar fud an chósta.
Spreagfaidh an obair faoin nuachtán – “An Baile Salach” ar chárta oibre 5C na páistí le plé agus díospóireacht a dhéanamh ar fhadhb an truaillithe. Conas a chuirfidh an fhadhb seo isteach ar thionscal na turasóireachta agus ar thionscal na hiascaireachta sa cheantar?

     D’fhéadfadh sé seo a bheith ina dhíospóireacht spéisiúil.

     Léireoidh sampla de bhiashlabhra an Inbhir an chaoi ina mbíonn orgánaigh ag brath ar a chéile le fanacht beo.      

     Is féidir turgnamh a dhéanamh le taispeáint cad is cúis le sil-leagan in inbhear.
D’fhéadfá sliocht as an leabhar “The Iron Woman” a léamh chun aird a tharraingt ar fhadhb truaillithe an domhain.

     Caithfear gnáthóga a chaomhnú agus a riaradh i gceart le cinntíu go dtiocfaidh go leor bradán slán le filleadh ar a leapacha sceite. Ciallaíonn sé seo go gcaithfimid an timpeallacht a choimeád saor ó thruailliú agus an stoc éisc a chaomhnú.


Turgnamh 5.1

AG DEIREADH AN CHEACHTA, BA CHÓIR GO MBEADH AN T-EOLAS SEO AG NA PÁISTÍ:


  • Go bhfuil an cine daonna ciontach as na haibhneacha a thruailliú, rud a chuireann isteach go mór ar an soláthar uisce agus ar ghnáthóga éisc.
  • Go bhfuil sé fíor-thábhactach na hacmhainní nádúrtha atá againn a choimeád slán, do na glúine atá le teacht.

 

Tá scéal spéisiúíl ar fáil ar an suíomh idirlín http://www.amrivers.org/aboutrivers/riverstories.htm
Scéal dúchasach ó Mheiriceá is ea é agus míníonn sé cén fáth a sníonn aibhneacha sa treo céanna i gcónaí.

 

Science Made Simple, Vicky Shiotsu, 1997 Frank Schaffer Publications

An chéad cheacht eile