AN MHUÓG SAN ABHAINN

Sa cheacht seo leanaimid an mhuóg ar a turas síos an abhainn. Feicimid an t-athrú ó mhuóg go brainlín freisin.

 


  • eolas a chur ar na constaicí a bhíonn le sarú ag an muóg sa chuid seo den abhainn
  • an tábhacht a bhaineann le riaradh éifeachtach na habhann a thuiscint
  • foghlaim faoi idirspleáchas na n-orgánach san abhainn agus ar an mbruach

 

     Fásann an an mhuóg ina brainlín (staid tosaigh). Pléigh an tábhacht a bhaineann le gnáthóg oirúnach shábháilte don bhradán. Bíonn bolláin agus linnte doimhne ag teastáil sa ghnáthóg, áiteanna inar féidir léi dul i bhfolach óna naimhde. Is áit chontúirteach don bhradán an chuid seo den abhainn. Bíonn bagairt ann ó

     Cabhróidh an dá phictiúr ar Chárta Oibre 4A leis na páistí tuiscint a fháil ar an obair a bhíonn ar siúl ag na Boird Iascaigh, chun na haibhneacha a chaomhnú agus a riaradh i gceart.
Is féidir leas a bhaint as treoirleabhar ar éanlaithe chun an gabha dubh a aithint. Ceistigh na páistí faoin ngabha dubh: Conas mar a chuir an gabha dubh aithne ar an mbradán? Céard a itheann sé? Cén fáth a sheasann sé ar bhollán i lár na habhann?

    
Pléigh sadhlas agus eisilteach sadhlais leis na páistí. Mínigh go bhfuil difear idir féar tirim agus sadhlas. Is féar caomhnaithe é an sadhlas. Itheann ba féar tirim agus sadhlas.
Iarrtar ar na páistí ar Chárta Oibre 4B, áireamh a dhéanamh bunaithe ar eisilteach sadhlais. Foghlaimeoidh siad ón obair seo cé chomh nimhiúil is atá sé.

     Foghlaimníonn siad chomh maith an tábhacht a bhaineann le feithidí agus le fásra, i bhfás agus i bhforbhairt na muóige.

     D’fhéadfadh na páistí dul amach ag breathnú ar fheithidí sa timpeallacht.
Spreagfaidh an pictiúr ar chárta Oibre 4A na páistí chun plé agus díospóireacht a dhéanamh ar an ngnáthóg is oiriúnaí don bhradán. Ba chóir go mbeadh tuiscint níos fearr acu anois, tar éis dóibh an bradán a leanúint síos an abhainn, ar na constaicí a bhíonn le sárú aici.

     Mínigh do na páistí go mbíonn an t-uisce glan san abhainn de ghnáth agus go mbíonn neart fásra ann chun an bradán a chosaint. Má dhéantar damáiste riamh don abhainn, mar shampla má bhíonn ba ag satailt ar na bruacha nó má bhíonn obair tógála ar siúl ann nó creimeadh de shaghas éigin eile, bíonn ar na Boird Iascaigh an damáiste sin a dheisiú.

     Léirítear go soiléir sa phictiúr seo an obair a bhíonn ar siúl ag na Boird Iascaigh chun an abhainn a riaradh. Dírigh aird na bpáistí ar an bhfásra méith ar bhruach na habhann, ar na méiríní púca atá ann chun feithidí a mhealladh, ar na bolláin agus ar an tógáil bruacha ar dheis.
Pléigh an dochar go bhféadfadh ba a dhéanamh má bhíonn siad ag satailt ar bhruach na habhann. Mínigh go bhfuil gá le claíocha a thógáil chun bealach slán sábháilte a dhéanamh don bhradán le snámh síos agus suas an abhainn.

    Moltar Turas Dúlra a dhéanamh chun caighdeán an uisce in abhainn a thastáil. Bain úsáid as an gCairt Speicis ar lch 19 chuige seo.

Turas Allumuigh

AG DEIREADH AN CHEACHTA, BA CHÓIR GO MBEADH AN tEOLAS SEO AG NA PÁISTÍ:


  • conas mar a fhásann an bradán ina mhuóg
  • an ghnáthóg is fearr don mhuóg
  • conas leibhéal truaillithe abhann a thástáil


Iasc Bundúchasach

     Foinse thábhachtach bia ba ea an t-iasc do Bhundúchasaigh na hAstráile. Ba shealgairí iontacha iad agus bhí modhanna éagsúla acu chun na héisc a ghabháil. Ghabh siad le sleánna agus le gaistí iad. Chuir siad duilleoga nimhiúla san uisce chun néal a chur iontu. Tá a gcuid péinteála fós le feiceáil sa lá atá inniu ann. Phéinteáil siad le dathanna nadúrtha a fuair siad ón gcré, ó fhuil, ó chaora agus ó fheithidí. Bhí stíl an-simplí acu. D’úsáid siad línte, spotaí agus patrúin rialta.

Gniomh 4.1

Léigh an scéal “The Trout” le Seán Ó Faoláin. (Lucky Bag Stories)
D’fhéadfá go leor oibre ar fhorbairt teangan, ar scríbhneoireacht chruthaitheach agus ar fhilíocht a bhunú ar an scéal seo.
Caithfear focail sheanfhaiseanta mar “ewer” a mhíniú.

An chéad cheacht eile